Савол: Ҳажнинг қандай шартлари бор?
Жавоб: Ҳажнинг вужуб ва адо шартлари бордир.
Вужуб шартлари қуйидагилар:
1. Мусулмон бўлиш.
2. Кофир ўлкасида бўлганнинг ҳажнинг фарз эканлигини эшитиши.
3. Ақлли ва балоғатга етган бўлиши.
4. Озод бўлиши.
Кучи етганнинг умрида бир марта Каъбага бориб, у ерда махсус ибодатларни бажариши фарздир. Ундан кейин қилинган ҳажлар нофила бўлади. Фарз бўлган ҳажга бориш керак. Бир марта фарз бўлган ҳажни бажариш 20 марта Аллоҳ йўлида жанг қилишдан ҳам савоблидир. Ҳадиси шарифда “Ҳаж, сув кирларни тозалагани каби гуноҳларни йўқ этади”деб марҳамат қилинди. (Табароний)
Қабул бўлган ҳаж намоз, рўза ва закот қарзларининг кечирилишига сабаб бўлмайди. Буларни кечиктириш гуноҳларининг авфига сабаб бўлади. Қул ҳақлари берилмагунча ёки ҳалоллашмагунча ўталган бўлмайди. Қул ва Ҳақ қарзларидан бошқа гуноҳлари кечирилади. Ҳадиси шарифда “Арафотда вакфада туриб гуноҳларининг кечирилмаганлигини ўйлаган кимса катта гуноҳ қилган бўлади” деб марҳамат қилинди. (Хатиб)
Уч турли ҳаж бордир:
1. Ифрод ҳаж: Бу ҳажга бориб-келганга муфрид ҳожи дейилади. Иҳромга кираётганда фақат ҳаж этишга ният этган кимса. Маккада ўтирганлар фақат муфрид ҳожи бўладилар.
2. Кирон ҳаж. Бу ҳажни бажарганларга карин ҳожи дейилади. Ҳаж билан умрага бирга ният этган кимсадир. Аввал умра учун тавоф ва саъй (ҳаж ибодатида Сафо ва Марво тепалари орасида етти марта бориб-келиш) этади, сўнгра иҳромини ечмасдан ва соқолини олмасдан ҳаж кунлари ҳаж учун такрор тавоф ва саъй этади.
3. Таматту ҳаж. Бу ҳажни бажарганга мутаматти ҳожи дейилади. Ҳаж ойларида, яъни Шаввол, Зилқада билан Зулҳижжанинг илк ўн кунида умра қилиш учун иҳромга кирган ва умра учун тавоф ва саъй этиб бўлгач, соқолларини олиб, иҳромни ечади. Кейин мамлакатига кетмасдан шу йили тарвия кунида ёки бироз аввал ҳаж учун иҳромга кириб, муфрид ҳожи каби ҳаж қилади. Фақат тавофи зиёратдан кейин саъй этади. Карин ва мутаматти ҳожиларнинг шукр қурбонлиги сўйиши вожибдир.
Савол: "Аъроф" сурасининг 172-оятидаги “Қолу бало” ибораси таъвил қилиниб, руҳлар баданлардан олдин яратилганлиги айтилмоқда. Тўғриси қандай?
Жавоб: Имоми Ғазолий ҳазратлари бундай деганлар: Одам алайҳиссалом яратилиб, бели масҳ этилгач, унинг насли зарралар ҳолида чиқди. Уларнинг бир қисми ўнг томонидан, бир қисми чап томонидан жой олди. Аллоҳу таоло буюрдики:
- Мана бу ўнг томондагилар жаннат аҳлининг амалини ишлайдиган бўлгани учун жаннатийдирлар. Уларнинг амалларидан Менга бирор фойда ёки зарар йўқдир. Бу чап томондагилар эса жаҳаннам аҳлининг амалини ишлайдиган бўлгани учун дўзахийдир. Улардан ҳам Менга бирор фойда ёки зарар йўқдир.
Савол: Реинкарнация деган нарса борми? Унга ишониш тўғрими?
Жавоб: Реинкарнация деганда - руҳнинг инсондан инсонга ўтиши, дунёга бошқа бадан билан келиш, таносуҳда эса - руҳнинг ҳам инсонга, ҳам ҳайвон, ўсимлик ва жонсиз нарсаларга ўтиши тушунилади. Бу атамалар баъзан бир-бирининг ўрнида ҳам қўлланилади.
Имоми Раббоний ҳазратлари бундай билдирганлар: Қалблари хаста, илми оз бўлган баъзи кимсалар, ҳатто ўзларини шайх деб танитувчи баъзи динсизлар таносуҳга ишонишади. Улар: “Руҳлар камолга етмасдан олдин бир бадандан айрилса, бошқа бир баданга ўтади. Камолга етгач, инсонларга келмайди, таносуҳ йўли билан покланган бўлади” дейишади ва таносуҳ ҳақида кўплаб ҳикоялар тўқиб чиқаришади.
Савол: Руҳнинг моҳияти нима? Руҳ уйқудалигмизда худди ўлимдагидек бадандан ажраладими?
Жавоб: Руҳнинг моҳиятини билиш имконсиздир. Ояти каримада маолан бундай деб буюрилган: “Сендан руҳ ҳақида сўрайдиганларга айт: Руҳ Раббимнинг ишидандир, сизларга эса жуда оз илм берилган”. (Исро, 85)
Ақл етадиган маълумотларни англайдиган, сезги аъзоларидан мияга келадиган туйғуларни қабул қиладиган, бадандаги барча куч ва ҳаракатларни бошқарадиган ҳамда ишлатадиган қувват руҳдир. Руҳ кўз воситасида рангларни, қулоқ орқали товушларни қабул қилади, асабларни ишлатади. Мушакларни ҳаракатга келтиради ва шу тариқа баданга иш қилдиради.
