Савол: Бошлиғимиз “Ҳийла ишлатмасанг, ишдан бўшайсан” деди. Ҳийла ишлатишим жоизми?
Жавоб: Ҳийла ишлатиш жоиз эмас.
Савол: Тўлов эвазига чой бераман. Меҳмонимга чойни текинга беришим мумкинми?
Жавоб: Бошлиғингиз рухсат берган бўлса, жоиз.
Савол: Шароити бизникидек бўлган бир қўшни аёл бор. Уйимизда ун, шакар, ёғ каби озиқ моддаларни ёки қандайдир китоб, қисқаси бир нарса кўрса, қарзга, ишлатиб туришга сўрайди. Қайтариб бериш одати ҳам йўқ. Агарда моддий аҳволи ёмон бўлганида қайтарсин деб айтмасдим. Лекин биздан кам жойлари йўқ. Эрим “Нима сўраса-сўрасин, ҳеч нарса бермаслик керак” деяпти. Қўшни ҳаққидан қўрқяпман. Бермасам гуноҳ бўладими? Қўшнининг ҳар кўрганини сўраши ва қайтариб бермаслиги гуноҳ эмасми? Бу қўшни фақат биздан эмас, бошқалардан ҳам шундай нарсалар сўраб юраркан.
Жавоб: Эрингиз сизнинг молингизни, сиз ҳам эрингнизнинг молини рухсатсиз сарфлай олмайсиз. Рухсатсиз сарфлаш, бошқасига бериш гуноҳ бўлади. Қўшни бир нарса сўраганида “Эрим рози бўлмаяпти. Ундан рухсатсиз бирон нарса беришим гуноҳ экан” десангиз, у ҳам бошқа бирон нарса сўрай олмайди. Ундан-бундан бир нарсалар сўраб юриш тўғри эмас.
Савол: Баъзи дўконлар рағбатлантириш бўлсин деб маълум бир миқдор савдо қилган харидорларга лотерея, купон беришади. Буларни олиш ва ўйинда иштирок этиш жоизми?
Жавоб: Бунинг ҳеч қандай зарарли жойи йўқ. Чунки лотерея ёки купон учун алоҳида пул берилмайди. Лекин баъзи дўконлар “Фалон жойга бир хабар юборсанг, ўйинда иштирок этасан” дейишади. Бу эса қиморга киради. Чунки ўйинда иштирок этиш учун хабар жўнатиш лотерея сотиб олиш каби пул сарфланадиган иш.
Савол: Руҳнинг моҳияти нима? Руҳ уйқудалигмизда худди ўлимдагидек бадандан ажраладими?
Жавоб: Руҳнинг моҳиятини билиш имконсиздир. Ояти каримада маолан бундай деб буюрилган: “Сендан руҳ ҳақида сўрайдиганларга айт: Руҳ Раббимнинг ишидандир, сизларга эса жуда оз илм берилган”. (Исро, 85)
Ақл етадиган маълумотларни англайдиган, сезги аъзоларидан мияга келадиган туйғуларни қабул қиладиган, бадандаги барча куч ва ҳаракатларни бошқарадиган ҳамда ишлатадиган қувват руҳдир. Руҳ кўз воситасида рангларни, қулоқ орқали товушларни қабул қилади, асабларни ишлатади. Мушакларни ҳаракатга келтиради ва шу тариқа баданга иш қилдиради.
Савол: Жин деган мавжудот борми? Агар бор бўлса, улар ҳам одамларга ўхшаб эркак ва аёл қилиб яратилганми ва амалларидан жавобгарми?
Жавоб: Инсонлар дастлаб тупроқдан яратилганидек жинлар ҳам ўтдан яратилган. Жинларнинг ҳам эркаги ва аёли бўлади. Уларнинг уйланиши, уй-жойлари, еб-ичишлари, кўпайишлари, ўлишлари ҳақида ҳамда Муҳаммад алайҳиссалом уларга ҳам Пайғамбар сифатида юборилгани, Қуръони каримни тинглашлари, ибодат қилишлари, садақа беришлари, яхши амалларига савоб берилиши, кофир жинлар жаҳаннамга, мўмин жинлар эса жаннатга кириши ва жаннатда Аллоҳу таолони кўришлари ҳақида турли китобларда ёзилган.
Жинларнинг инсон олимларига савол бериб фатво олишлари, инсонларга ваъз қилишлари, шеър ўқиб эшиттиришлари, касалликларни даволаш ва дориларни ўргатишлари, инсондан қўрқишлари ва инсонларга итоат қилишлари ҳақида олимларимизнинг кўплаб асарлари, ёзувлари мавжуд. Бу китоблар жинларнинг мавжудлигини кўрсатади.
Савол: Жинларни иллюзия (шарпа, хаёл) дейдиганлар бор, шу тўғрими?
Жавоб: Баъзи кимсаларнинг жинларни хаёл (иллюзия) деб ўйлаб, уларни инкор қилишлари нотўғри. Қўрққанда кўзга кўрингандай туюладиган шарпа, хаёллар, албатта, ҳақиқатда мавжуд эмас. Бироқ, бу хаёлларни жин деб гумон қилиш - жин ҳақида ҳеч қандай маълумотга эга эмасликни англатади.
Бирор нарсани “йўқ” дея олиш учун аввало ўша нарсани таниш керак. Танимасдан туриб “йўқ” дейиш нодонларча гап бўлади. Бундай кишиларни илм арбоби деб аташ ўринсиз. Барча пайғамбарлар хабар берган ва айниқса, Пайғамбаримиз турли вақтларда билдирган ҳақиқатни ақлга ёки тажрибага таянмасдан, шунчаки гумон билан “йўқ” деб инкор этиш илм аҳлига ярашадиган иш эмас.
