Савол: Ҳажнинг қандай шартлари бор?
Жавоб: Ҳажнинг вужуб ва адо шартлари бордир.
Вужуб шартлари қуйидагилар:
1. Мусулмон бўлиш.
2. Кофир ўлкасида бўлганнинг ҳажнинг фарз эканлигини эшитиши.
3. Ақлли ва балоғатга етган бўлиши.
4. Озод бўлиши.
Кучи етганнинг умрида бир марта Каъбага бориб, у ерда махсус ибодатларни бажариши фарздир. Ундан кейин қилинган ҳажлар нофила бўлади. Фарз бўлган ҳажга бориш керак. Бир марта фарз бўлган ҳажни бажариш 20 марта Аллоҳ йўлида жанг қилишдан ҳам савоблидир. Ҳадиси шарифда “Ҳаж, сув кирларни тозалагани каби гуноҳларни йўқ этади”деб марҳамат қилинди. (Табароний)
Қабул бўлган ҳаж намоз, рўза ва закот қарзларининг кечирилишига сабаб бўлмайди. Буларни кечиктириш гуноҳларининг авфига сабаб бўлади. Қул ҳақлари берилмагунча ёки ҳалоллашмагунча ўталган бўлмайди. Қул ва Ҳақ қарзларидан бошқа гуноҳлари кечирилади. Ҳадиси шарифда “Арафотда вакфада туриб гуноҳларининг кечирилмаганлигини ўйлаган кимса катта гуноҳ қилган бўлади” деб марҳамат қилинди. (Хатиб)
Уч турли ҳаж бордир:
1. Ифрод ҳаж: Бу ҳажга бориб-келганга муфрид ҳожи дейилади. Иҳромга кираётганда фақат ҳаж этишга ният этган кимса. Маккада ўтирганлар фақат муфрид ҳожи бўладилар.
2. Кирон ҳаж. Бу ҳажни бажарганларга карин ҳожи дейилади. Ҳаж билан умрага бирга ният этган кимсадир. Аввал умра учун тавоф ва саъй (ҳаж ибодатида Сафо ва Марво тепалари орасида етти марта бориб-келиш) этади, сўнгра иҳромини ечмасдан ва соқолини олмасдан ҳаж кунлари ҳаж учун такрор тавоф ва саъй этади.
3. Таматту ҳаж. Бу ҳажни бажарганга мутаматти ҳожи дейилади. Ҳаж ойларида, яъни Шаввол, Зилқада билан Зулҳижжанинг илк ўн кунида умра қилиш учун иҳромга кирган ва умра учун тавоф ва саъй этиб бўлгач, соқолларини олиб, иҳромни ечади. Кейин мамлакатига кетмасдан шу йили тарвия кунида ёки бироз аввал ҳаж учун иҳромга кириб, муфрид ҳожи каби ҳаж қилади. Фақат тавофи зиёратдан кейин саъй этади. Карин ва мутаматти ҳожиларнинг шукр қурбонлиги сўйиши вожибдир.
Савол: Ердан топиб олган нарсалар бизники бўладими?
Жавоб: Топиб олинган нарсалар, селда, ариқда оқиб келган ва кўчага ташлаб юборилган нарсаларнинг ҳукми фарқли.
Топиб олинган нарсалар одатда қийматли нарсалар бўлади. Эгаси уни ташлаб юбормаган, тушириб қолдирган ёки йўқотган. Топиб олиниб, эгаси маълум бўлмаган молга луқота дейилади. Эгасига қайтариб беришига амин бўлган одамнинг сақлаб қўйиши уни олиши суннатдир.
Савол: Бир дўкончига қарзим бор эди. Уни тўладим. Дўкончи орадан бироз вақт ўтганидан кейин яна қарзимни тўлашимни сўради. “Тўлаганингда қарз дафтаридан ўчирардим” деди. Мен бердим деб қасам ичдим, у ҳам бермадинг дея қасам ичди. Қайси биримиз ҳақлимиз?
Жавоб: Қарзни икки гувоҳ ёнида тўлашингиз керак эди. Ёки тилхатингиз бўлса, уни қайтариб олиш керак эди. Ёхуд қарзингизни кўз ўнгингизда дафтардан ўчиртиришингиз лозим эди. Буларнинг ҳеч бирини қилмаганингизга кўра, қарзни такрор тўлашга тўғри келади. Сотувчининг қасамига эътибор берилади. (Ҳидоя)
Савол: Қарзни тўламай кечиктириш гуноҳми?
Жавоб: Қарзини вақтида тўламаган кимса қарз берувчига келиб яна муҳлат сўраши лозим. Қарзни тўлаш имкони бўлгани ҳолда уни кечиктириш гуноҳдир. Ҳадиси шарифларда марҳамат қилиндики:
“Ҳар қандай бир одам имкони бўлган ҳолда қарзини бермай кечиктирса [қарзини бергунча] ҳар кун амал дафтарига зулм қилиш гуноҳи ёзилади.” (Табароний)
“Қарзни қайтармаслик нияти билан олган кимса қиёматга ўғри сифатида киради.” (Ибни Можа)
